SQL SERVER REPORTING SERVICES – Bölüm 2

4 – RAPOR OLUŞTURMA (SiHiRBAZSIZ):

    Sihirbaz ile ne kadar kolay raporlar oluşturulduğunu gördük. Bu aşamadan sonra sihirbaz olmadan, rapordaki tüm parçaları nasıl oluştururuz ve nasıl değiştirebiliriz bunlara bakacağız. Visual Studio Data Tools’u açıp, New Project diyoruz. Burada bir hatırlatma yapmak istiyorum; VS Data Tools 2010 ve 2012 kullanmanız pek bir şey fark ettirmiyor, hatta 2008 bile kullanabilirsiniz. Sql Server 2012 Reporting Service için bu makalede VS Data Tools 2010 kullanıyorum, VS Data Tools 2012 kullansak pek fark olmayacak.

Report Server Project’I seçiyoruz, projemize isim veriyoruz. Kayıt yerleri önemli, genelde C veya farklı ana dizin altında kaydetmeye çalışın.

SSRS-97

Boş bir VS sayfası geliyor. Sağ tarafta bulunan Solution Explorer’daki Reports klasörüne sağ tıklayıp Add – New Item’e tıklıyoruz.

SSRS-98

Add New Item ekranında Report’u seçiyoruz, burada anlamlı bir isim vermek önemli. Bir projede birden çok rapor veya alt raporlar olabilir, raporların karışmaması için anlamlı bir isim veriyoruz.

SSRS-99

Raporumuz oluştu. Sol tarafa Report Data alanı geldi, eğer gelmez ise, View – Report Data (Ctrl + Alt + D) ile açabilirsiniz.

SSRS-100

4 – 1 DATA SOURCE (Veri kaynağı) OLUŞTURMA:

Yeni raporumuza ilk önce bir veri kaynağı (Data Sources) eklememiz gerekiyor. Verileri nereden alacağız, local bilgisayarımızdan mı, farklı bir Sql serverdan mı, ODBC driver’I ile farklı veritabanlarından veriler alacağımız gibi, bir excel sayfasından da veri alıp bunu rapor yapabiliriz. Report Data – Data Sources üzerinde sağ tıklayarak Add New DataSource diyoruz.

SSRS-101

Birden çok veri kaynağı kullanacak isek, anlamlı isimler vermek faydalı olacaktır. Daha önce paylaşılmış bir veri kaynağı var ise “Use Shared Source Reference” kısmından seçilebilir. Sürekli aynı veritabanında çalışıyor iseniz, paylaşılan bir veri kaynağı oluşturarak, her raporda seçebilirsiniz.

SSRS-102

Connection String’I oluşturmak için Edit’e tıklıyoruz. Server name, ister Sql serverın ip adresini istersekte, listeden adını seçebiliriz. Windows auth. Veya Sql auth. Ile Sql server bağlantı tipini seçebiliriz. Temel raporlama bölümünde de bahsetmiştim, tekrar etmekte fayda var, rapor alırken Sql’e bağlanacak kullanıcı adı ve şifresini sormasını istemiyorsanız “Save my password” seçeneğini işaretlemelisiniz. Windows auth. da ise Sql server’ın güvenlik ayarlarının mixed mod da ve, raporları oluşturan kullanıcınında Sql serverda yetkisi olan bir kullanıcı olması gerekmektedir. Veritabanını da seçtikten sonra, Test Connection diyerek bağlantıyı kontrol ediyoruz.

SSRS-103

Connection string alanine bağlantı cümlem geldi, bağlantı cümlesinin buraya gelmesi gerekiyor, eğer bu alan boş ise, hata verecektir.

SSRS-104

4 – 2 DATASET (Veri Seti) OLUŞTURMA:

Veri kaynağımızı oluşturduk. Şimdi sıra veri setimizi oluşturmaya geldi. Report Data – Datasets üzerinde sağ tıklayarak, Add Dataset diyoruz.

SSRS-105

Satışlar ile ilgili Adventurkworks veritabanındaki Satış ana tablosu Sales.SalesOrderHeader, Sales.SalesOrderDetail vSatış detay tablosu ve Customer tablosundaki satış bedeli, satış tarihi, sevkiyat tarihi, müşteri adı gibi bilgileri içeren bir rapor hazırlayacağız. İlk raporları yaparken hazır bir view seçmiştik. Şimdi ise bu 3 farklı ama birbirleri ile ilişkisi bulunan (relationships) tablolardan oluşan bir sorgu hazırlayacağız.

Name kısmına anlaşılır bir isim veriyoruz.

DataSource kısmında, oluşturduğumuz veri kaynağını seçiyoruz. Ardından Query Designer ekranını açıyoruz.

SSRS-106

Query designer ekranında en üsttteki boşlukta sağ tıklayarak Add Table diyoruz.

SSRS-107

Tables kısmında SalesOrderHeader, SalesOrderDetail, Customer(sales), Store(sales) tablolarını seçip Add diyoruz. (Customer tablosu yukarılarda, ekran görüntüsüne sığmadığı için gözükmemektedir.)

SSRS-108

Tabloları ekleyince, aralarında ilişki olduğundan otomatik olarak Join bağlantıları geldi. Eğer ilişki bulunmayan tablolar olsa idi, bu bağlatıları sürükle bırak ile bizim yapmamız gerekirdi.

SSRS-109

Sıra geldi, raporda gözükmesini istediğim alanların seçilmesine. SalesOrderHeader tablosundan;
OrderData, ShipDate, Subtotal, TaxAmt, Freigt, TotalDue

SalesOrderDetail tablosundan;

OrderQty, UnitPrice

Store(Sales) tablosundan;

Name

Alanlarını seçiyoruz, alanları seçtiktek sonra gruplama yapması için sağ tıklayıp Add Group By’a tıklıyoruz.

SSRS-110

Seçtiğimiz alanlar Criteria Pane dediğimiz kriter alanina geliyor. Bu alanda, Alias kısmında tablo adına bir takma isim verebiliriz. Daha anlaşılır olması için aşağıdaki Şekil 111 deki gibi Alias kısımlarına takma isimleri girdim.

SSRS-111

Ok ile Query Designer ekranını kapatıyoruz. Sorgumuz Dataset Properties ekranına geldi.

SSRS-112

Dataset Properties’in diğer sekmelerini inceleyelim
Fields: Görüldüğü gibi Alias ta yazdığımız takma isimler alan adı olarak geliyor. Add seçeneğiyle ilave olarak viewde veya sorgudaki veritabanlarından alanlar eklenebilir.

SSRS-113

Options:

  • Collation: Dil ayarlarına göre sıralama yapılmasını sağlar
  • Case Sensivity: Veri sağlayıcının (data provider) büyük-küçük harf hassaslığını buradan açıp kapatabilirsiniz. Varsayılan olarak Auto gelir.
  • Accent Sensitivity: İsim ve soyisimlerde genelde karşılaşılan, farklı harflerin hassaslığının açık olup olmamasın buradan ayarlayabilirsiniz. Örnek olarak HELEN ismini HÉLÈN olarak farklı bir dilde görebilirsinizi, eğer bu özellik açık olursa, HELEN ve HÉLÈN farklı iki isim olarak algılayacaktır, kapalı olursa tek olarak algılar. Varsayılan olarak Auto olarak gelir.
  • Kanatype Sensitivity: Uzakdoğu dilleri için hassassızlı ayarı.
  • Widht Sensitivity: Kare üssü gibi ifadelerin hassasiyet ayarı için kullanılır.
  • Subtotals: Otomatik olarak sayısal alanları toplamlarını getirir. SUM olarak otomatik olarak ekleme yapar.

SSRS-114

Filters: Rapor alanlarına filtre uygulandığı alandır. Örnek olarak SiparisTarihi, tarih aralığı veya farklı operatörlerde seçilebilir.

SSRS-115

Parameters: Raporu alırken hangi parametrelere göre alacağımızı bu ekrandan ayarlayabiliriz, birden fazla parametre olabilir. Parametreler aynı zamanda Query Design ekranında WHERE operatörü içerisine yazılarak ayarlanabilir.

SSRS-116

Dataset özelliklerini ayarladıktan sonra Ok ile ekranı kapatıyoruz. Datasetimiz Report Data altında Datasets klasörüne, alanlar ile birlikte gelmiş oldu.

SSRS-117

 

 

 

5 – RAPOR BİLEŞENLERİ:

5 – 1 TABLO (Table):

Datasets altına gelen alanları rapora getirmek için 3 farklı yöntemimiz var, Table, Matrix veya direk sürükle bırak ile rapor içerisine alanları getirebiliriz. Sihirbaz ile oluşturulmayan bir raporda nasıl tablolar yapılıyor buna bakalım. Desing ekranında sağ tıklayarak, Insert – Table diyoruz.

SSRS-118

Table’ın herhangi bir hücresine tıklayarak, kenardaki menüler aktifleştiriyoruz, daha sonra kenarlıkların herhangi bir yerinde sağ tıklayarak “Tablix Properties”I açıyoruz.

SSRS-119

Tablix Properties ekranını detaylı olarak inceleyelim;

General: Name, tablonun adı.

ToolTip, rapor arayüzünde tablonun üzerine fare ile gelindiğinde bilgi kutusunda yazacak metini buraya yazıyoruz.

Dataset name, tabloya hangi verisetinden veri geleceğinin seçildiği alandır. Birden çok veriseti olan bir raporda mutlaka Dataset name’den veriseti seçilmelidir. Veri seti olmayan Tablix tablolar olursa eğer, rapor çalışınca hata verecektir.

Page Break Options, her sayfa sonu öncesi veya sonrası ara verilmesini sağlar.

Row Headers, rapor birden fazla sayfadan oluşur ise, her sayfanın başında satır başlıklarının getirilmesini sağlar.

Column headers, birden fazla sayfadan oluşan raporlarda, her sayfanın başına kolon başlıklarının gelmesini sağlar.


SSRS-120

Visibility: Bazı tabloların raporda gözükmemesini isteyebiliriz. Örnek olarak, bir hesaplamada kullanacağımız bir tabloyu Visibility’den gizleyerek raporda gözükmesini engelleyebiliriz, böylelikle görüntü kalabalığı yapmamış olur. Varsayılan olarak her tablix ve matrix tablosu Show olarak gelir.


SSRS-121

Filters: Tablomuza filtreler ekleyebileceğimiz bir alandır. Tsql tarafında Where operatöründe yapabileceğimiz tüm işlemleri yapabiliriz. Örnek olarak Expression olarak SiparisTarihi alanını seçtim, veri tipini Datatime olarak seçti ve kilitledi, veri tipini değiştirmeye müsade etmiyor. Operatör olarak Between (iki tarih arasında) seçiyorum. Value kısmına da otomatik olarak başlangıç ve bitiş tarihini getiriyor.

İstenilen sayıda filtre eklenebilir. Bir tane de, Birimfiyatı filtresi ekleyelim. Birim fiyatı 20 den yüksek olanları getirsin.

SSRS-122

Sorting: Tablodaki verilerin hangi alana göre sıralanacağını belirleyeceğimiz alandır. Tsql deki Order by operatörünün yaptığı işi yapar.

SSRS-123

 

Table’ı gördükten sonra, matrix tablolarını inceleyelim.

5 – 2 Matrix Table:
Raporun boş bir yerinde sağ tıklayıp, Insert – Matrix diyelim.

SSRS-124

 

 

Matrix tablolarda kolonlar, satırlar ve data alanı mevcut. Kolon veya satırlara gelecek alanları seçtikten sonra, hangi verilerin detay olarak geleceğini seçebiliriz.

SSRS-125

Rows kısmına Müşteri adı, Columns kısmına Birim Fiyatı ve veriler kısmına da Sipariş Adedi alanları seçiyoruz. Alanları seçmek için her hücrenin sağ tarafına mouse ile gelince mavi bir buton aktif oluyor, bu butona basarak veri setindeki tanımla alanlar otomatik olarak gelmektedir.

SSRS-126

Satır ve sütunlardaki verilerin daha düzgün gözükmesi için zemin rengini değiştirelim. İlgi hücre seçildikten sonra, Background Color’dan istediğimiz rengi seçerek zemin rengini değiştirebiliriz.

SSRS-127

Preview sekmesine geçerek raporun son haline bakalım.

SSRS-128

Görüldüğü gibi firma adı ve birim fiyatlarına göre matrix satış adedi raporumuz hazırlanmış oldu. İlerki bölümlerde alt toplam, rapor başlığı konularına değineceğiz. Bileşenlerden Textbox ile devam ediyoruz.

 

5 – 3 Textbox:
Rapor body kısmında boş bir yerde sağ tıklayarak Insert – Textbox diyoruz.

SSRS-129

Textbox lara ister sabir bir yazı yazabilir, istersek te Expression kısmından formül veya bir hesaplama yaptırabiliriz.

İki tane text box ekliyorum, ilkine Alt Toplam yazıyorum, diğerine de expression ile veri setindeki Alttoplam alanını getiriyorum.

SSRS-130

SSRS-131

Textbox’ın içinde «Expr» şeklinde bir ifade yazdı, bunun anlamı bu textbox’ta bir expression kullanılmasıdır.

SSRS-132

Preview ile raporu alıyoruz. Alt toplam gelmiş durumda.

SSRS-133

Table veya matrix eklemeden, verisetinden bir alanı bağımsız bir textbox da nasıl tanımlanacağını görmüş olduk.

Insert – Rectangle ile alanların çevresine çerçeve ekleyebilirsiniz. Alt toplam alanına bir çerçeve ekleyelim.

Rectangle:

SSRS-134

Çerçevemiz ilk oluştuğu şekilde raporda gözükmeyecektir. Çerçevenin kenarından sağ tıklayıp Rectangel Properties’e giriyoruz.

General, Visibility, Fill, Border sekmeleri geldi.

General, sayfa öncesi veya sonrası otomatik olarak eklenmesini sağlar. Bu ekranda rectangle farklı bir isim de verebiliriz.

Visibility, görünürlük ayarlarını buradan yapıyoruz. İsteğe bağlı olarak bir şart yazarak, şarta bağlı olarak gözükmesini sağlayabiliriz.

Fill, rectangle’ın içini istediğiniz bir renk ile veya bir resim ile doldurabilirsiniz.

Border, en çok işimize yarayacak kısımdır, yeni bir rectangle oluşturduğumuzda mutlaka kenar çizgilerini belirtmek için bu sekmeye gelip ayarlamaları yapmamız gerekmektedir.

Outline’a tıklayarak rectangelın tüm kenarlarına otomatik olarak kenarlıkları atıyor. Color kısmından çerçeve rengi seçilebilir.

İstemediğimiz bir kenar var ise, Preview kısmından o kenarın üzerine basarak kaldırabiliriz.

SSRS-135

Rectangle hakkında bilgi verdikten sonra, raporumuzdaki Alt Toplam: alanının çevresine rectangle’ı yerleştiriyoruz.

Insert – Line ile de Alt Toplam ile sonuç arasına bir çizgi çekiyoruz.

SSRS-136

Önizleme ile kontrol edelim.

SSRS-137

 

5 – 4 List: Liste olarak hızlı tablolar eklemek kullanacağımız bir bileşendir. Rapor design ekranında sağ tıklayarak, Insert – Line diyerek rapora eklenmektedir.

SSRS-138

Boş bir kutu olarak list geldi, içine bir kere tıklayarak, sol ve üst taraftaki menülerin çıkmasını sağlayan kenarları aktif hale getiriyoruz. Üst teki kenara sağ tıklayıp iki kolon daha oluşturalım.

 

 

SSRS-139

Bir list olsada, aslında tablix mantığında çalışıyor. Bu list’e hangi verisetinden veri gelmesini istiyor ise, kenar çubuklarında sağ tıklayıp, Tablix Properties – General bölümünden ilgili veri setimizi seçiyoruz.

SSRS-140

Müşteri adı ve sipariş adetlerini seçerek, basit bir rapor yapıyoruz.

SSRS-141

Preview ile rapora bakalım, gruplama yapmadığımız için her siparişi ayrı ayrı göstermiş olduk.

 

SSRS-142

 

5 – 5 Image: Rapora bir resim veya logo eklemek için kullanılır. Resim dosyasının proje klasöründe olması, rapor projesinin taşınması ve yedeklenmesi gibi durumlarda, image dosyalarının kaybolmasını ve dosya yolunun aynı kalmasını sağlar.

Insert – Image diyerek Image properties sayfası açılıyor. General sekmesindeki Import butonu ile image’ı seçiyoruz.

SSRS-143

Logoyu en üste koyarak, bir önizleme alalım.

SSRS-144

Insert bölümündeki diğer bileşenler kendi başlarına bir konu olduğundan daha sonra inceleyeceğiz.

 

 

 

6 – FONKSİYONLAR:

    Sql serverdaki veriyi işlemek için, Reporting Server tarafında fonksiyonlar kullanılmaktadır. Toplam, ortalama, say, minimum, maksimum, ilk değer, son değer v.b. Bu tarz hesaplamaları Sql tarafında hazırlayıp getirmek yerine, Rep. Server’ın VS Data Tools veya Report Builder programları ile yapmak daha kolaydır.

    Haftalık tüm satışlar, geçen yılki ortalama birim fiyatlar, en yüksek veya en düşük fiyatlı satışlar gibi spesifik değerleri fonksiyonlar (functions) sayesinde elde edebiliriz.

    Yeni bir rapor ekliyoruz, yeni rapor nasıl oluşturulur artık biliyorsunuz, SSRS-34’ten itibaren başlayabilirsiniz. Adventureworks veritabanındaki SalesOrderHeader tablosunu kullanarak fonksiyonlara örnek yapacağız.

    TotalDue ve SalesOrderNumber alanlarını query ekranında seçtikten sonra devam ediyoruz.

SSRS-145

Report Type’ı table olarak seçiyoruz.

İki alanıda Details kısmına atıyoruz.

SSRS-146

Rapor ismi veriyoruz. Görsel seçip devam ediyoruz.

SSRS-147

Raporumuz oluştu, alias kısmına yazdığımız isimler design alanına otomatik olarak geldi.

SSRS-148

Satış toplamı, ortalama satış değeri, en yüksek satış ve en düşük satışı bulmak için, Tablix’in üzerinde sağ tıklayarak, Insert Row – Outside Group below’a tıklıyoruz, bu işlemi 3 defa daha yapıyoruz.

SSRS-149

Grup dışına satırı ekledikten sonra, hücrenin içinde sağ tarafta çıkan veri kutusuna tıklıyoruz ve Satis_Toplamı nı seçiyoruz.

SSRS-150

Görüldüğü gibi SUM(Satış_Toplamı)nı otomatik olarak getirdi.

SSRS-151

Sağ tıklayarak Insert Row – Below diyerek bir satır daha ekleyelim. Veri kutusundan yine Satış_Toplamını seçersek, bize SUM değerini getirecektir. Boş hücre içinde sağ tıklayarak Expression kısmına geliyoruz.

SSRS-152

Karşımıza gelen pencere expression penceresidir, birçok hesaplama ve özelliği bu expressionlar (ifadeler) sayesinde yapabiliriz. Ham veriyi işlemek için report service’da expressionlar çok sık kullanılmaktadır.

Satışların ortamalasını bulacağız, Common Functions – Aggregate – Avg ifadesini kullanacağız. İfadeleri ister menüden seçebilir, ilerki zamanda da alıştığınız zaman Value penceresine kendiniz yazabilirsiniz.

Not: Her İfadeyi seçtiğinizde sağ alt tarafta ifadeyle alakalı örnek bir kullanım göstermiştir. İfadelerin detaylı anlatımları Msdn kütüphanesinde mevcuttur, ayrıca VS Data Tools ve Report Builder’ın help kısımlarında detaylı anlatımları bulunmaktadır. Makalemizde yeri geldiğinde ve daha sonraki makalelerde İfadeleri sık sık anlatmaya çalışacağız.

Avg ile ortalama değerimizi bulalım. Avg ifadesine çift tıklayarak Value ekranına gelmesini sağlıyoruz.

SSRS-153

Avg ifadesini ekledikten sonra, hangi alanın ortalamasını almak istiyorsak, Datasets kısmından ilgili alanı seçeceğiz. Birden fazla Dataset olduğu zaman, ilgili dataseti seçmemiz gerekiyor.

Satış_Toplamını burada SUM olarak getiriyor, Reporting Service datasetleri, eğer numerik bir alan ise varsayılan olarak SUM, alfanumerik alanları ise varsayılan olarak FIRST yani ilk değerlerini otomatik olarak seçmemizi sağlıyor. Eğer burada SUM(Satış_Toplamı)na çift tıklayıp Value alanına atarsak, rapor hata verecektir. Hatayı görmek için deneyelim.

SSRS-154

Preview diyerek raporu almaya çalışalım.

SSRS-155

Görüldüğü gibi iç kapsamdaki toplamlar alınamaz anlamında bir hata verdi, yani toplam bir değerin ortalaması olmaz. Value kısmından SUM ifadesini kaldırarak doğru olan değeri yazalım.

SSRS-156

Doğru ifade yukarıdaki gibi olmalıdır.

Satışlarımızdan en yüksek ve en düşük değerleri bulmak içinde MAX ve MIN ifadelerini kullanacağız.

En yüksek satış için ifade;

SSRS-157

En düşük değerli satış için ifade;

SSRS-158

Satış adedini bulmak içinde Count ifadesini kullanacağız, burada satış adedini Siparis_Numarasını sayarak bulabiliriz.

SSRS-159

Raporumuzu önizleme yapmadan önce şekil SSRS-48 olduğu gibi beş alanımızıda da binlik ayraç ile ayırıyoruz ve virgülden sonra tek hane gelecek şekilde ayarlıyoruz.

SSRS-160

Alanları düzenledikten sonra preview kısmından raporu çalıştırıyoruz. İfadeleri görmek için raporun son sayfasına gidiyoruz.

SSRS-161

Toplam satış tutarını SUM, satış ortalamasını AVG, en yüksek satışı MAX, en düşük satışı MIN, satış adedini de COUNT ifadeleri ile bulduk.

2. Bölüm Sonu